{"id":1952,"date":"2025-03-25T16:35:43","date_gmt":"2025-03-25T16:35:43","guid":{"rendered":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/?p=1952"},"modified":"2025-03-25T16:35:43","modified_gmt":"2025-03-25T16:35:43","slug":"evrime-karsi-dogacilik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/?p=1952","title":{"rendered":"Evrime Kar\u015f\u0131 Do\u011fac\u0131l\u0131k"},"content":{"rendered":"<\/p>\n

\"01Herkesin<\/span><\/strong> bildi\u011fi gibi son zamanlarda H\u0131ristiyan inanc\u0131na ve genel olarak dine kar\u015f\u0131 sald\u0131rgan tutumlar i\u00e7eren pek\u00e7ok kitap yay\u0131nland\u0131. Bu kitaplar\u0131n baz\u0131lar\u0131 b\u0131kt\u0131r\u0131c\u0131 tenkit ve s\u00f6vme konusunda uzun fakat ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede k\u0131sa, ad takmada uzun fakat yeterlilikte k\u0131sa, kendi do\u011frulu\u011funa g\u00fcvenen su\u00e7lamalarda uzun fakat sa\u011fduyuda k\u0131sa olmaktan pek \u00f6teye ge\u00e7emiyor. \u00c7o\u011funlukla mant\u0131ktan \u00e7ok nefretin y\u00f6nlendirmesi alt\u0131ndalar. Tabii ki, entellekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan daha sayg\u0131n olanlar var- \u00f6rne\u011fin, Walter Sinnott-Armstrong’un God? A Debate Between a Christian and an Atheist<\/em> (Tanr\u0131? Bir H\u0131ristiyan ve bir Ateist aras\u0131nda bir M\u00fcnazara)<\/span> <\/em>adl\u0131 kitaba katk\u0131s\u0131 ve Michael Tooley’in Knowledge of God<\/em> (Tanr\u0131 Bilgisi) adl\u0131 kitaba katk\u0131s\u0131. (1) Bu kitaplar\u0131n neredeyse hepsi felsefi do\u011fac\u0131lar<\/em> taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00f6zde Yeni Ateistlerin kendini be\u011fenmi\u015f ve kibirli tonuna kar\u015f\u0131n do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n, felsefi a\u00e7\u0131dan \u00e7ok ciddi bir \u015fekilde g\u00f6zden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6rmenin \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yorum. Mant\u0131kl\u0131 olarak buna inanmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n

Do\u011fac\u0131l\u0131k, Tanr\u0131 veya Tanr\u0131 gibi bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 fikridir; y\u00fcksek oktanl\u0131 ateizm veya ateizm ve fazlas\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n bo\u015f y\u00fcksekliklerine \u00e7\u0131kmadan veya \u00e7amurlu derinliklerine inmeden de ateist olmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Aristo, kadim Stoac\u0131lar ve Hegel (belirli a\u015famalarda), s\u00f6z\u00fcn ger\u00e7ek anlam\u0131yla ateist say\u0131labilirler fakat tam olarak do\u011fac\u0131 olduklar\u0131 s\u00f6ylenemez. Her biri kendisine sayg\u0131 duyan do\u011fac\u0131lar\u0131n ho\u015fg\u00f6rece\u011fi herhangi bir \u015feyi desteklemeyeceklerdir, \u00f6rne\u011fin, Aristo\u2019nun Ana \u0130\u015fleticisi, Stoac\u0131n\u0131n Akl\u0131 ve Hegel\u2019in Mutla\u011f\u0131.<\/p>\n

Bug\u00fcnlerde do\u011fac\u0131l\u0131k akademik d\u00fcnyada son derece modad\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 bunun \u00e7a\u011fda\u015f akademik ortodoksluk oldu\u011funu s\u00f6ylerler. Postmodern ger\u00e7eklik kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6recelili\u011fin \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerinin modas\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu biraz sert bir ifade olabilir. Yine de, do\u011fac\u0131l\u0131k kesinlikle yayg\u0131nd\u0131r ve Richard Dawkins’in K\u00f6r Saat\u00e7i<\/em>\u2019si, Daniel Dennett’in Darwin’s Dangerous Idea<\/em> (Darwin\u2019in Tehlikeli Fikri) adl\u0131 kitab\u0131 ve ba\u015fka pek \u00e7ok kitap. Do\u011fac\u0131lar kendilerini bilim \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131na sokmay\u0131 seviyorlar, sanki bilim herhangi bir \u015fekilde, do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 destekliyormu\u015f, onayl\u0131yormu\u015f, alt\u0131na imzas\u0131n\u0131 at\u0131yormu\u015f, ima ediyormu\u015f veya s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 bir bi\u00e7imde do\u011fac\u0131l\u0131\u011fa dostmu\u015f gibi. \u00d6zellikle de, do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 benimsemek i\u00e7in evrim kuram\u0131na s\u0131k s\u0131k ba\u015fvuruyorlar. Nitekim, Dawkins’in K\u00f6r Saat\u00e7i <\/i>kitab\u0131n\u0131n alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, Evrim Kan\u0131tlar\u0131n\u0131n, Neden Tasar\u0131ms\u0131z bir Evrene \u0130\u015faret Etti\u011fi<\/em>\u2019dir<\/span>.<\/em> Bir\u00e7ok ki\u015fi, evrimin do\u011fac\u0131l\u0131k tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n s\u00fctunlar\u0131ndan biri oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \"02“Tap\u0131nak” burada do\u011fru kelime \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f do\u011fac\u0131l\u0131k ger\u00e7ekten de dindar bir s\u0131n\u0131f, tarikatlar\u0131n liderleri gibi kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015fleri damgalamak amac\u0131yla sek\u00fcler bir rahiplik s\u0131n\u0131f\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Ben do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve evrimin birbiriyle kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyorum.<\/p>\n

Do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n felsefi a\u00e7\u0131dan g\u00f6zden d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yledim; bu birka\u00e7 a\u00e7\u0131dan b\u00f6yle, fakat burada sadece biri \u00fczerine odaklanaca\u011f\u0131m- evrimin herhangi bir \u015fekilde do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 destekledi\u011fi veya onaylad\u0131\u011f\u0131 veya kendisi i\u00e7in bir kan\u0131t oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi. Bana g\u00f6re bu b\u00fcy\u00fck bir hata: Evrim ve do\u011fac\u0131l\u0131k sadece birbiriyle uyumsuz de\u011fil, birbirine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan iki sava\u015f\u00e7\u0131d\u0131r. Mant\u0131kl\u0131 olarak hem evrimi hem de do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kabul etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Birka\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn (\u00f6rne\u011fin, C.S. Lewis) g\u00f6zlemledi\u011fi gibi sorun, do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n veya evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n, derin ve yayg\u0131n bir ku\u015fkuculu\u011fa yol a\u00e7mas\u0131d\u0131r. Bili\u015fsel ya da inan\u00e7 \u00fcreten fak\u00fcltelerimizin- haf\u0131za, alg\u0131, mant\u0131ksal anlay\u0131\u015f vs.- g\u00fcvenilmez oldu\u011funu ve sahte inan\u00e7lar yerine ger\u00e7ek inan\u00e7lar\u0131n a\u011f\u0131r basmas\u0131n\u0131 sa\u011flama konusunda bunlara g\u00fcvenilemeyece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Darwin\u2019in de buna benzer endi\u015feleri vard\u0131: “Bende,” diyor Darwin, “insan akl\u0131n\u0131n daha d\u00fc\u015f\u00fck hayvanlardan geli\u015fti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, insan\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131n herhangi bir de\u011feri olup olmad\u0131\u011f\u0131 veya g\u00fcvenilir olup olmad\u0131klar\u0131 konusunda ku\u015fku vard\u0131r hep. Herhangi birimiz, bir maymunun akl\u0131ndaki inan\u00e7lara g\u00fcvenir miyiz- tabii b\u00f6yle bir zihinde inan\u00e7 varsa?” (2)<\/p>\n

Tabii ki bu ku\u015fku do\u011fac\u0131lar veya ateistler i\u00e7in ge\u00e7erli fakat Tanr\u0131\u2019ya inananlar i\u00e7in ge\u00e7erli de\u011fil. Bunun nedeni Tanr\u0131\u2019n\u0131n bizi kendi suretinde yaratm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. O halde, bizleri bir \u00e7e\u015fit evrimci ara\u00e7la olu\u015fturduysa, bilme<\/i> konusunda kendisine benzememizi istedi\u011fini varsayabiliriz; fakat o zaman, akl\u0131m\u0131z daha a\u015fa\u011f\u0131 hayvanlardan geli\u015fmi\u015f olsa da, inand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7o\u011fu \u015fey do\u011fru olabilir. \u00d6te yandan, bu noktada evrimci do\u011fac\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ek bir sorun vard\u0131r. Richard Dawkins bir seferinde evrimin, entellekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan tatmin olmu\u015f bir ateist olmay\u0131 olanakl\u0131 hale getirdi\u011fini s\u00f6ylemi\u015fti. Bence bu tamam\u0131yla yanl\u0131\u015f: Entellekt\u00fcel a\u00e7\u0131dan tatmin olmu\u015f bir ateist olman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. Fakat her durumda mant\u0131ksal olarak hem evrimi hem de do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kabul edemezsiniz.<\/p>\n

Peki neden? Savunmas\u0131 nedir? (3) G\u00f6r\u00fclmesi gereken birinci \u015fey do\u011fac\u0131lar\u0131n ayn\u0131 zamanda, her zaman ya da neredeyse her zaman maddeci<\/i> olduklar\u0131d\u0131r; insanlar\u0131n, ruhsal can veya benli\u011fi olmayan, maddi nesneler olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler. Biz sadece bedeniz ya da bedenlerimizin bir k\u0131sm\u0131y\u0131z, sinir sistemi veya beyin veya beyinlerimizin bir k\u0131sm\u0131 (sa\u011f ya da sol yar\u0131s\u0131 \u00f6rne\u011fin), veya daha k\u00fc\u00e7\u00fck baz\u0131 par\u00e7alar\u0131z. Do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131, maddecili\u011fi de i\u00e7ine alacak \u015fekilde d\u00fc\u015f\u00fcnelim. (4) \"03\u015eimdi de maddecilik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan inan\u00e7lar<\/i> hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Maddecilere g\u00f6re, zihinsel ya\u015fam\u0131n geri kalan\u0131yla birlikte, inan\u00e7lar da, n\u00f6rofizyoloji nedeniyle olu\u015fur ya da bu \u015fekilde belirlenir, yani beyin ve sinir sisteminde olanlarla. Buna ek olarak n\u00f6rofizyoloji davran\u0131\u015flara da neden olur. Bilinen hikayeye g\u00f6re, elektrik sinyalleri, ileten sinirler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla duyu organlar\u0131ndan beyne do\u011fru ilerler; burada bir t\u00fcr i\u015fletim ger\u00e7ekle\u015fir; sonra da elektrik d\u00fcrt\u00fcleri, d\u0131\u015far\u0131 g\u00f6t\u00fcren sinirler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, beyinden kaslar gibi di\u011fer organlara gider. Bu sinyallere kar\u015f\u0131l\u0131k olarak belirli kaslar kas\u0131l\u0131r b\u00f6ylece hareket ve davran\u0131\u015fa neden olur.<\/p>\n

\u015eimdi, evrim bize davran\u0131\u015f\u0131n (daha do\u011frusu atalar\u0131m\u0131z\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n) uyum sa\u011flay\u0131c\u0131<\/i> oldu\u011funu s\u00f6yler (ger\u00e7e\u011fi s\u00f6yledi\u011fini varsayarsak). T\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00fcyeleri hayatta kal\u0131p \u00e7o\u011fald\u0131klar\u0131 i\u00e7in atalar\u0131m\u0131z\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131, i\u00e7inde bulunduklar\u0131 \u00e7evrede hayatta kalma ve \u00e7o\u011falmaya elveri\u015fliydi. Bu nedenle bu davran\u0131\u015fa neden olan n\u00f6rofizyoloji de uyum sa\u011flay\u0131c\u0131yd\u0131; mant\u0131ken hala uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011funu varsayabiliriz. Bu nedenle evrimin bize s\u00f6yledi\u011fi, bizim sahip oldu\u011fumuz t\u00fcrde n\u00f6rofizyolojinin uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015f\u0131- hayatta kalma ve \u00e7o\u011falmada yay\u0131lan davran\u0131\u015f\u0131- te\u015fvik ettti\u011fi veya buna neden oldu\u011fudur.  <\/p>\n

\n

\n

\"04Maddecilere g\u00f6re, ayn\u0131 n\u00f6rofizyoloji inanca da neden oluyor. Fakat evrim, do\u011fal se\u00e7im, bir yandan uyum sa\u011flayan davran\u0131\u015f\u0131 \u00f6d\u00fcllendirirken (hayatta kalma ve \u00e7o\u011falmayla \u00f6d\u00fcllendiriyor) ve uyum sa\u011flamayan davran\u0131\u015f\u0131 cezaland\u0131r\u0131rken, ger\u00e7ek inanc\u0131 hi\u00e7 umursam\u0131yor. Genetik kodu ke\u015ffeden di\u011fer ki\u015fi Francis Crick The Astonishing Hypothesis<\/i>, (Muazzam \u00d6nerme) adl\u0131 kitab\u0131ndan \u015f\u00f6yle diyor, “Ne de olsa, y\u00fcksek derecede geli\u015fmi\u015f beyinlerimiz, bilimsel ger\u00e7ekleri ke\u015ffetme bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda evrimle\u015fmedi, sadece bizleri hayatta kalacak ve geride bir soy b\u0131rakacak kadar ak\u0131ll\u0131 yapmak i\u00e7in evrimle\u015fti.” Bu konuyu ele alacak olursak, do\u011fac\u0131 felsefeci Patricia Churchland insan beyninin en \u00f6nemli yan\u0131n\u0131n evrimle\u015fmi\u015f olmas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor; diyor ki, en \u00f6nemli fonksiyonu organizman\u0131n uygun<\/i> bir \u015fekilde hareket etmesini sa\u011flamakt\u0131r:<\/p>\n

Temele indirgenecek olursa, sinir sistemi, organizman\u0131n, beslenme, ka\u00e7ma, sava\u015fma ve \u00e7o\u011falma konusunda ba\u015far\u0131l\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Sinir sistemlerinin en \u00f6nemli g\u00f6revi, organizman\u0131n hayatta kalmas\u0131 i\u00e7in bedenin par\u00e7alar\u0131n\u0131n d\u00fczenli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r\u2026Hem duygusal hem de hareki kontrolde iyile\u015ftirmeler, evrimsel bir avantaj sa\u011flar: bunu daha s\u00fcsl\u00fc bir \u015fekilde ifade etmek, organizman\u0131n ya\u015fam bi\u00e7imine uygun oldu\u011fu ve organizman\u0131n hayatta kalma \u015fans\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece<\/i> avatajl\u0131d\u0131r. [Vurgu Churchland’a aittir]. Ger\u00e7ek, her ne ise, kesinlikle en arkada kal\u0131yor. (5)<\/p>\n

S\u00f6ylemek istedi\u011fi do\u011fal se\u00e7imin inan\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi veya yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 umursamad\u0131\u011f\u0131d\u0131r; sadece uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015f\u0131 umursar. \u0130nan\u00e7lar\u0131n\u0131z yanl\u0131\u015f olabilir, g\u00fcl\u00fcn\u00e7 derecede yanl\u0131\u015f olabilir; davran\u0131\u015f\u0131n\u0131z uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 ise hayatta kal\u0131p \u00e7o\u011fal\u0131rs\u0131n\u0131z. Bir kurba\u011fan\u0131n bir nil\u00fcfer yapra\u011f\u0131 \u00fczerinde oturdu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Oradan bir sinek ge\u00e7iyor; kurba\u011fa, sine\u011fi yakalamak i\u00e7in dilini uzat\u0131yor. \"05Belki de bunu yapmas\u0131na neden olan n\u00f6rofizyoloji ayn\u0131 zamanda inan\u00e7lara da neden oluyordur. S\u00f6z konusu hayatta kalmak ve \u00e7o\u011falma oldu\u011funda, bu inan\u00e7lar\u0131n ne oldu\u011fu hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fildir: Uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 n\u00f6rofizyoloji ger\u00e7ek inan\u00e7lara neden olursa (\u00f6rne\u011fin, bu k\u00fc\u00e7\u00fck siyah \u015feyleri yemek iyidir), olsun. Fakat yanl\u0131\u015f inan\u00e7lara neden olursa (\u00f6rne\u011fin, do\u011frusunu yakalarsam prens olaca\u011f\u0131m<\/i>), o da olabilir. Nitekim, s\u00f6z konusu n\u00f6rofizyoloji, yarat\u0131\u011f\u0131n o anki ko\u015fullar\u0131yla herhangi bir ili\u015fkisi olmayan inan\u00e7lara neden olabilir (r\u00fcyalar\u0131m\u0131zda oldu\u011fu gibi); n\u00f6rofizyoloji uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015fa neden oldu\u011fu s\u00fcrece, bu da olabilir. \u00d6nemli olan tek \u015fey, hayatta kalmak ve \u00e7o\u011falma s\u00f6z konusu oldu\u011funda, n\u00f6rofizyolojinin do\u011fru t\u00fcrde davran\u0131\u015fa neden olmas\u0131d\u0131r; do\u011fru inanca (yanl\u0131\u015f inan\u00e7 yerine) neden olmas\u0131n\u0131n ise \u00f6nemi yoktur.<\/p>\n

Sonra, t\u00fcrler aras\u0131nda \u015fovenizmden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in, kendimizi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyelim. Bunun yerine, bize \u00e7ok benzeyen, belki de uzak gezegenlerde ya\u015fayan, varsay\u0131lan yarat\u0131k pop\u00fclasyonlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bizim gibi, bu yarat\u0131klar da, alg\u0131, haf\u0131za ve mant\u0131\u011fa, vs. sahiptir. Ayr\u0131ca, diyelim ki, do\u011fac\u0131 evrim onlar i\u00e7in ge\u00e7erlili\u011fini koruyor, yani do\u011fac\u0131 bir evrende ya\u015f\u0131yorlar, \u00e7a\u011fda\u015f evrimci kuramlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla varsay\u0131lan s\u00fcre\u00e7ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla varoldular. O halde bu yarat\u0131klar hakk\u0131nda bildi\u011fimiz, hayatta kald\u0131klar\u0131d\u0131r; n\u00f6rofizyolojileri uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 \u00fcretmi\u015ftir. Peki ya inan\u00e7lar\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011fu? \u0130nan\u00e7 \u00fcreten veya bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilirli\u011fine ne demeli?<\/p>\n

Crick ve Churchland\u2019dan \u00f6\u011frendi\u011fimiz (ki zaten bu her durumda a\u00e7\u0131kt\u0131r) \u015fudur: Varsayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z yarat\u0131klar\u0131n hayatta kalm\u0131\u015f olmas\u0131 inan\u00e7lar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fi veya bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilirli\u011fi hakk\u0131nda bize bir \u015fey s\u00f6ylemiyor. Bize s\u00f6yledi\u011fi \u015fey \u015fu; bu inan\u00e7lar\u0131 \u00fcreten n\u00f6rofizyoloji uyum sa\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r, t\u0131pk\u0131 n\u00f6rofizyolojinin neden oldu\u011fu davran\u0131\u015flar gibi. Fakat, n\u00f6rofizyolojinin de neden oldu\u011fu inan\u00e7lar\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7 de \u00f6nemli de\u011fildir. Do\u011fru iseler, m\u00fckemmel; n\u00f6rofizyoloji uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015f \u00fcretti\u011fi s\u00fcrece, yanl\u0131\u015f iseler, o da tamamd\u0131r.<\/p>\n

\"06Yarat\u0131klar\u0131n inan\u00e7lar\u0131ndan herhangi birisini ele alal\u0131m; do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedir? S\u00f6z konusu inanc\u0131n uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 n\u00f6rofizyoloji taraf\u0131ndan yani, uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015f \u00fcreten n\u00f6rofizyoloji taraf\u0131ndan \u00fcretildi\u011fini biliyoruz. Fakat g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz gibi, bu size inanc\u0131n do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in bir neden vermiyor (yanl\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in de bir neden vermiyor). Bu nedenle, s\u00f6z konusu inanc\u0131n, do\u011fru olabilece\u011fi gibi yanl\u0131\u015f olabilece\u011fini de varsaymal\u0131y\u0131z; herhangi bir inanc\u0131n do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00bd civra\u0131ndad\u0131r. Fakat o zaman, bu yarat\u0131klar\u0131n bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin, g\u00fcvenilirli\u011fin gerektirdi\u011fi do\u011fru inan\u00e7lar\u0131n yanl\u0131\u015f inan\u00e7lara a\u011f\u0131r basmas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 muhtemel olmaktan sonra derece uzakt\u0131r. E\u011fer 1.000 adet ba\u011f\u0131ms\u0131z inanc\u0131m olsa, \u00f6rne\u011fin, ve herhangi bir inanc\u0131n do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00bd ise, o zaman bu inan\u00e7lar\u0131n \u00be veya daha fazlas\u0131n\u0131n do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 (g\u00fcvenilirlik konusunda bu kesinlikle m\u00fctevazi bir ko\u015fuldur) 10\u2019dan (-58 kuvvetinde) az olacakt\u0131r. E\u011fer sadece 100 inan\u00e7tan olu\u015fan m\u00fctezavi bir bilgi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131s\u0131ndan s\u00f6z ediyorsak, bunlar\u0131n \u00be\u2019\u00fcn\u00fcn do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131, birinin do\u011fru olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00bd oldu\u011funu varsayarsak, 0,000001 gibi bir \u015feydir. (6) O halde bu yarat\u0131klar\u0131n do\u011fru inan\u00e7lar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f inan\u00e7lar\u0131ndan (belirli bir alanda bile) fazla olmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. \u00c7\u0131kar\u0131lmas\u0131 gereken sonu\u00e7, bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilir olmas\u0131n\u0131n pek muhtemel olmad\u0131\u011f\u0131 sonucudur.<\/p>\n

\n

\n

\"07Fakat tabii ki, ayn\u0131 arg\u00fcman bizim<\/i> i\u00e7in de ge\u00e7erli. Evrimci do\u011fac\u0131l\u0131k do\u011fru ise, o zaman bili\u015fsel fak\u00fcltelerimizin g\u00fcvenilir olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Bu da evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 kabul eden ki\u015fi, bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilir oldu\u011funa ili\u015fkin yenilgiye u\u011fratan bir sav\u0131 var demektir; bu inan\u00e7tan vazge\u00e7mek, bu inanc\u0131 reddetmek, art\u0131k bu inanc\u0131 benimsememek i\u00e7in bir nedeni vard\u0131r. E\u011fer yenilgiye u\u011fratan bir neden yok ise- yani yenilgiye u\u011fratan\u0131 yenilgiye u\u011fratan diyebiliriz- bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilir oldu\u011funa mant\u0131ksal olarak inanamaz. G\u00fcvenilir olduklar\u0131na inanmadan edemedi\u011fine ku\u015fku yok; inanmaya devam edece\u011fine de ku\u015fku yok; fakat bu inan\u00e7 mant\u0131ks\u0131z olacakt\u0131r. Bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilirli\u011fi konusunda bir yenilgiye u\u011frat\u0131c\u0131 neden var ise, bu fak\u00fclteler taraf\u0131ndan \u00fcretilen herhangi bir inan\u00e7 i\u00e7in de yenilgiye u\u011frat\u0131c\u0131 bir nedeni var demektir- buna tabii ki b\u00fct\u00fcn<\/i> inan\u00e7lar\u0131 dahildir. Bili\u015fsel fak\u00fcltelerine g\u00fcvenemezse, inan\u00e7lar\u0131ndan vazge\u00e7mek i\u00e7in bir nedeni var demektir. Bu nedenle, derin ve dipsiz bir ku\u015fkuculu\u011fun a\u011f\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6te yandan, inan\u00e7lar\u0131ndan biri evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011fa olan inan\u00e7t\u0131r; o zaman o<\/i> inan\u00e7 i\u00e7in de bir yenilgiye u\u011frat\u0131c\u0131 nedeni vard\u0131r. Bu nedenle evrimci do\u011fac\u0131l\u0131k- do\u011fac\u0131l\u0131k ve evrim bile\u015fimi- , kendi kendini \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcr, kendi kendini y\u0131kar, kendi kendini vurur. Bu nedenle mant\u0131ksal olarak kabul edemezsiniz. Herkes i\u00e7in bu arg\u00fcman do\u011fru gibi g\u00f6r\u00fcnebilir fakat bunu benimsemek mant\u0131ks\u0131zd\u0131r. O halde, sav, evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131<\/i> \u00fczerine bir sav de\u011fildir; insan\u0131n bu \u00f6nermeye mant\u0131ksal olarak inanamayaca\u011f\u0131<\/i> \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 \u00fczerine bir savd\u0131r. Bu nedenle, evrim, do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131 desteklemekten \u00e7ok \u00f6te, her ikisine de mant\u0131ksal oalrak inanamayaca\u011f\u0131n\u0131z anlam\u0131nda, ona ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Peki bu sav nas\u0131l kar\u015f\u0131land\u0131? Bekleyebilece\u011finiz gibi, do\u011fac\u0131lar bu g\u00f6r\u00fc\u015f konusunda pek de hevesli de\u011filler ve pek\u00e7ok itiraz ileri s\u00fcrd\u00fcler. \"08Bana g\u00f6re (ki baz\u0131lar\u0131 bunun \u00f6nyarg\u0131l\u0131 oldu\u011funu iddia edebilirler), bu itirazlardan hi\u00e7biri ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildir. (7) Belki de en do\u011fal ve sezgisel itiraz \u015f\u00f6yledir. Birka\u00e7 paragraf \u00f6ncesinde tarif etti\u011fimiz varsay\u0131lan pop\u00fclasyona geri d\u00f6nelim. \u0130nan\u00e7lar\u0131 yanl\u0131\u015f oldu\u011fu halde davran\u0131\u015flar\u0131 uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 olabilir<\/i>, bunu kabul ediyoruz; fakat inan\u00e7lar\u0131 do\u011fru olsa, davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7ok daha uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 olmas\u0131 \u00e7ok daha olas\u0131 de\u011fil midir? Bu, davran\u0131\u015flar\u0131 uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, inan\u00e7lar\u0131n\u0131n muhtemelen do\u011fru ve bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin muhtemelen g\u00fcvenilir oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor mu?<\/p>\n

Bu, \u00f6zellikle de kendi zihinsel ya\u015fam\u0131m\u0131z hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imimizi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde, ger\u00e7ekten de do\u011fal bir itirazd\u0131r. Tabii ki,<\/em> <\/span><\/em>inan\u00e7lar\u0131n\u0131z \u00e7o\u011funlukla do\u011fruysa, hayatta kalma ve \u00e7o\u011falma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131z daha y\u00fcksektir. Serengeti\u2019de ya\u015fayan tarih \u00f6ncesi bir hominid (insans\u0131) iseniz, aslanlar\u0131n, sevilebilir oldu\u011funa ve ok\u015fanmay\u0131 seven iri kedilerden ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131klar\u0131na inan\u0131yorsan\u0131za tabii ki hayatta kalma \u015fans\u0131n\u0131z pek y\u00fcksek de\u011fildir. O halde, varsayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z yarat\u0131klar\u0131n, bizim<\/i> i\u00e7inde bulundu\u011fumuz bili\u015fsel durumla ayn\u0131 durumda olduklar\u0131n\u0131 varsayarsak, o zaman, bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilir olmas\u0131 durumda, g\u00fcvenilir olmamas\u0131 durumunda olaca\u011f\u0131ndan, \u00e7ok daha fazla hayatta kalma \u015fanslar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n

Fakat tabii ki, bizim i\u00e7inde bulundu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz ayn\u0131 bili\u015fsel durumda olduklar\u0131n\u0131 varsayamay\u0131z. \u00d6rne\u011fin, biz bili\u015fsel fak\u00fcltelerimizin g\u00fcvenilir oldu\u011funu varsay\u0131yoruz. Bu pop\u00fclasyonla ilgili olarak, mant\u0131ksal a\u00e7\u0131s\u0131ndan bunu<\/i> varsayamay\u0131z; ne de olsa, arg\u00fcman\u0131n ana noktas\u0131, evrimci do\u011fac\u0131l\u0131k do\u011fru ise, o zaman bizim ve bili\u015fsel fak\u00fcltelerimizin g\u00fcvenilir olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Bu yarat\u0131klar hakk\u0131nda bildiklerimiz \u00fczerinde bir kez daha d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n do\u011fru oldu\u011fu bir d\u00fcnyada ya\u015f\u0131yorlar. Bu nedenle, hayatta kald\u0131klar\u0131 ve \u00e7o\u011fald\u0131klar\u0131 i\u00e7in davran\u0131\u015flar\u0131 uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 olmu\u015ftur. Bu da, bu davran\u0131\u015fa neden olan veya bu davran\u0131\u015f\u0131 \u00fcreten n\u00f6rofizyolojinin uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelir; yani hayatta kalmalar\u0131n\u0131 ve \u00e7o\u011falmalar\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Peki ya inan\u00e7lar\u0131? Bu inan\u00e7lar, uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 n\u00f6rofizyoloji taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015ftir veya neden olunmu\u015ftur; mant\u0131kl\u0131. \"09Fakat bu, bu inan\u00e7lar\u0131n do\u011fru<\/i> oldu\u011funu desteklemek i\u00e7in herhangi bir neden vermiyor. Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n uyum sa\u011flama \u00f6zelli\u011fi s\u00f6z konusu oldu\u011funda, inan\u00e7lar\u0131n do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemi<\/i> yoktur.<\/p>\n

Diyelim ki, uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 n\u00f6rofizyoloji do\u011fru inan\u00e7lar \u00fcretiyor, tamam; uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar da \u00fcretiyor ve hayatta kalma ve \u00e7o\u011falma i\u00e7in de \u00f6nemli olan budur. Di\u011fer taraftan, n\u00f6rofizyolojinin yanl\u0131\u015f inan\u00e7lar \u00fcretti\u011fini varsay\u0131n, yine tamam; yanl\u0131\u015f inan\u00e7lar ve uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015flar \u00fcretyor. N\u00f6rofizyolojinin ne t\u00fcr inan\u00e7lar \u00fcretti\u011fi ger\u00e7ekte hi\u00e7 \u00f6nemli de\u011fildir; \u00f6nemli olan uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 davran\u0131\u015fa neden olmas\u0131d\u0131r; ne t\u00fcr inan\u00e7lar \u00fcretirse \u00fcretsin, a\u00e7\u0131k\u00e7a bunu yapmaktad\u0131r. Bu nedenle, davran\u0131\u015flar\u0131 uyum sa\u011flay\u0131c\u0131 ise, bili\u015fsel fak\u00fcltelerinin g\u00fcvenilir olmas\u0131n\u0131n muhtemel olmas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in herhangi bir neden yoktur.<\/p>\n

Bana \u00f6yle geliyor ki, buradan \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131k sonu\u00e7, evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n mant\u0131ksal olarak kabul edilemeyece\u011fidir. Evrimci do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fcksek kahinleri H\u0131ristiyan ve hatta teist inanc\u0131n iflas etmi\u015f ve aptalca oldu\u011funu y\u00fcksek sesle ilan ederler. \u00d6te yandan ger\u00e7ek \u015fu ki, durum tersine d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mant\u0131ksal olarak kabul edilemeyen, H\u0131ristiyan inanc\u0131 de\u011fil, evrimci do\u011fac\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n

Alvin Plantinga<\/p>\n

Notre Dame \u00dcniversitesi\u2019nde Felsefe Profes\u00f6r\u00fc<\/p>\n

\n

Referanslar<\/p>\n

(1) Alvin Plantinga ile birlikte yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Blackwell’in, Great Debates in Philosophy<\/i> (Felsefe\u2019de B\u00fcy\u00fck M\u00fcnazaralar) serisinden (Blackwell, 2008).<\/p>\n

(2) William Graham\u2019a mektup, The Life and Letters of Charles Darwin (Charles Darwin\u2019in Ya\u015fam\u0131 ve Mektuplar\u0131)<\/span>, der. Francis Darwin (London: John Murray, 1887), Cilt 1, s. 315-16.<\/p>\n

(3) Burada bu sav\u0131n sadece temel noktalar\u0131na de\u011finece\u011fim; daha kapsaml\u0131 a\u00e7\u0131klamalar i\u00e7in bkz. Warranted Christian Belief<\/span> (Garantili H\u0131ristiyan \u0130nan\u00e7), (Oxford Univ. Press, 2000), 7. b\u00f6l\u00fcm; ya da, Knowledge of God<\/span> (Tanr\u0131 Bilgisi) kitab\u0131na benim katk\u0131ma bak\u0131n\u0131z, (Blackwell, 2008); veya Natural Selection and the Problem of Evil<\/span> (Do\u011fal Se\u00e7icilik ve K\u00f6t\u00fcl\u00fck Sorunu) (The Great Debate), derleyen Paul Draper, www.infidels.org\/library\/modern\/paul_draper\/evil.html<\/a>.<\/p>\n

(4) E\u011fer do\u011fac\u0131l\u0131\u011f\u0131n maddecili\u011fi i\u00e7erdi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorsan\u0131z, o zaman benim arg\u00fcman\u0131m\u0131, do\u011fac\u0131l\u0131k, evim ve maddecili\u011fin \u00fc\u00e7l\u00fc birle\u015fmesini mant\u0131ksal a\u00e7\u0131dan kabul edemeyece\u011finiz sonucuna ili\u015fkin arg\u00fcman olarak ele al\u0131n.<\/p>\n

(5) “Epistemology in the Age of Neuroscience,” (N\u00f6robilim \u00c7a\u011f\u0131nda Epistemoloji) Journal of Philosophy<\/span>, Cilt. 84, Ekim 1987, s. 548-49.<\/p>\n

(6) Hesaplamalar\u0131 yapan Paul Zwier\u2019e te\u015fekk\u00fcr\u00fc bir bor\u00e7 bilirim.<\/p>\n

(7) Bkz., \u00f6r., Naturalism Defeated?<\/i> (Do\u011fac\u0131l\u0131k Yenilgiye U\u011frat\u0131ld\u0131 m\u0131?)<\/span>, der. James Beilby (Cornell Univ. Press, 2002), sav\u0131 ele\u015ftirenlerin on kadar makalesinin yan\u0131 s\u0131ra benim itirazlar\u0131na cevaplar\u0131m\u0131 da i\u00e7eriyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Herkesin bildi\u011fi gibi son zamanlarda H\u0131ristiyan inanc\u0131na ve genel olarak dine kar\u015f\u0131 sald\u0131rgan tutumlar i\u00e7eren pek\u00e7ok kitap yay\u0131nland\u0131. Bu kitaplar\u0131n baz\u0131lar\u0131 b\u0131kt\u0131r\u0131c\u0131 tenkit ve s\u00f6vme konusunda uzun fakat ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmede k\u0131sa, ad takmada uzun fakat yeterlilikte k\u0131sa, kendi do\u011frulu\u011funa g\u00fcvenen su\u00e7lamalarda uzun fakat sa\u011fduyuda k\u0131sa olmaktan pek \u00f6teye ge\u00e7emiyor. \u00c7o\u011funlukla mant\u0131ktan \u00e7ok nefretin y\u00f6nlendirmesi alt\u0131ndalar.…<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1952","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1952","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1952"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1952\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1952"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1952"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/cennet.trinitywebhosting.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1952"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}